Bologna Süreci Nedir?
Bologna Süreci, 2010 yılına kadar Avrupa Yükseköğretim Alanı yaratmayı hedefleyen bir reform sürecidir. Pek çok uluslararası kuruluşun işbirliği ile 47 üye ülke tarafından oluşturulan ve sürdürülen, alışılmışın dışında bir süreçtir. Sürece üyelik hükümetler/devletlerarası herhangi bir anlaşmaya dayanmamaktadır. Bologna Süreci kapsamında yayımlanan bildirilerin yasal bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Süreç tamamen her ülkenin özgür iradeleri ile katıldıkları bir oluşumdur ve ülkeler Bologna Süreci’nin öngördüğü hedefleri kabul edip etmeme hakkına sahiptirler.
Bologna Sürecinin oluşturmayı hedeflediği Avrupa Yükseköğretim Alanı içerisinde yer alan ülke vatandaşları, yükseköğrenim görmek ya da çalışmak amaçları ile Avrupa’da kolayca dolaşabileceklerdir. Avrupa, gerek yükseköğretim ve gerekse iş imkânları açısından dünyanın diğer bölgelerinden kişiler tarafından tercih edilir hale getirilecektir.
Avrupa Yükseköğretim Alanında en gerçekleşmesi arzulanmayan şey, üye ülkelerin eğitim sistemlerinin tek tip yükseköğretim sistemi haline getirilmesidir. Avrupa Yükseköğretim Alanı’nda asıl hedeflenen, çeşitlilik ile birlik arasında bir denge kurulmasıdır. Amaç, yükseköğretim sistemlerinin kendilerine özgü farklılıkları korunarak birbirleriyle karşılaştırılabilir olması ve uyumlu hale getirilmesinden ibarettir. Bu şekilde, bir ülkeden ya da yükseköğretim sisteminden bir diğerine geçişin kolaylaşması ve böylece öğrenciler ve öğretim görevlilerin hareketliliği ve istihdamının artırılması planlanmaktadır.

Nasıl Başladı?
Bologna Süreci’nin temelleri 1998 yılında Fransa, İtalya, Almanya ve İngiltere Eğitim Bakanlarının Sorbonne’da gerçekleştirdikleri toplantı sonunda yayımlanan Sorbonne Bildirisi ile atılmıştır. Avrupa’da ortak bir yükseköğretim alanı yaratma fikri ilk kez bu bildiri ile ortaya çıkmıştır. Ancak, Bologna Süreci resmi olarak 1999 yılında Bologna Bildirisi’nin 29 Avrupa ülkesinin yükseköğretimden sorumlu Bakanları tarafından imzalanması ve yayımlanması ile başlamıştır. Bologna Süreci’nin temel hedeflerinden altısı bu bildiri ile ilan edilmiştir.

Bologna Kapsamındaki Ülkeler Başlangıç Hedefleri
1. Kolay anlaşılır ve birbirleriyle karşılaştırılabilir yükseköğretim diploma ve/veya dereceleri oluşturmak (bu amaç doğrultusunda Diploma Eki uygulamasının geliştirilmesi),
2. Yükseköğretimde Lisans ve Yüksek Lisans olmak üzere iki aşamalı derece sistemine geçmek,
3. Avrupa Kredi Transfer Sistemini (European Credit Transfer System, ECTS) uygulamak,
4. Öğrencilerin ve öğretim görevlilerinin hareketliliğini sağlamak ve yaygınlaştırmak,
5. Yükseköğretimde kalite güvencesi sistemleri ağını oluşturmak ve yaygınlaştırmak,
6. Yükseköğretimde Avrupa boyutunu geliştirmek.

1999 sonrası neler oldu?
Bologna Bildirisi’nin yayımlanmasından iki yıl sonra, ülkemizi de içeren üç yeni ülkenin (Türkiye, Hırvatistan ve Kıbrıs Rum Kesimi) katılımı ile 32 Avrupa ülkesinin yükseköğretimden sorumlu Bakanları, 19 Mayıs 2001’de Prag’da, Bologna Süreci’ni izlemek ve gelecek yıllar için öncelikler belirlemek üzere toplanmıştır.
Prag’da Bologna Süreci’ne 3 hedef daha eklenmiştir:
7. Yaşam boyu öğrenimin teşvik edilmesi,
8. Öğrencilerin ve yükseköğretim kurumlarının sürece aktif katılımının sağlanması,
9.Avrupa Yükseköğretim Alanı’nın cazip hale getirilmesi.

2003’te Berlin’de toplanan 33 Avrupa ülkesinin Yükseköğretim Bakanları, Bologna Süreci’ne, “Avrupa Araştırma Alanı (European Research Area, ERA) ile Avrupa Yükseköğretim Alanı (European Higher Education Area, EHEA) arasında bir sinerji kurmak ve Doktora çalışmaları” konulu, 10’uncu hedef eklemişler; ayrıca, üye ülkelerde sürece hız kazandırmak ve durum tespiti yapmak amacıyla, 2005 Bergen Konferansı’ndan önce gerçekleştirilmek üzere, aşağıda belirtilen 3 öncelik alanını belirlemişlerdir:
•Yükseköğretimde (Lisans ve Yüksek Lisans olmak üzere) iki aşamalı derece yapısı, 
•Yükseköğretim diploma ve/veya dereceleri ve öğrenim sürelerinin tanınması,
•Kalite güvencesi.
Berlin’deki Konferansta Bologna Süreci’ne 7 ülke (Arnavutluk, Bosna-Hersek, Vatikan Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Sırbistan-Karadağ, Makedonya ve Andora) daha katılmış ve toplam ülke sayısı 40’a erişmiştir.
Karadağ’ın bağımsızlığını ilan etmesinin ardından 2007 yılında gerçekleştirilen Londra Bakanlar Konferansında alınan karar ile Karadağ’ın sürece dâhil olmasıyla üye ülke sayısı 46’ya yükselmiştir.
2010 yılında gerçekleştirilen Budapeşte ve Viyana Bakanlar Konferansında alınan karar ile de Kazakistan Bologna Süreci’ne dahil olmuş ve üye ülke sayısı 47’ye yükselmiştir.
19-20 Mayıs 2005 tarihlerinde Norveç’in Bergen şehrinde dördüncüsü gerçekleşen Avrupa Eğitim Bakanları Konferansı’nda 5 yeni ülkenin üyeliğe kabulü ile üye ülke sayısı 45’e çıkmıştır. Bu toplantıda, 2005-2007 yılları arasında gerçekleştirilmesi hedeflenen 4 öncelik alanı belirlenmiştir.

Bu öncelik alanları:
1.Avrupa Yükseköğretim Alanı ile Avrupa Araştırma Alanı arasında bir sinerji yaratmak,
​2.Bologna Sürecinin Sosyal Boyutunu güçlendirmek,
3.Öğrenci ve Öğretim Görevlilerinin Hareketliliği,
​4.Avrupa Yükseköğretim Alanının cazip hale getirilmesi ve Avrupa dışındaki ülkelerle işbirliğinin sağlanması ve güçlendirilmesi.

Toplantıda, ayrıca 2007 yılına kadar gerçekleştirilmesi beklenen ve aşağıda belirtilen 4 ana konu hakkında üye ülkelerdeki uygulamaları ve gelişmeleri tespit etmek üzere, bir değerlendirme raporu(Stocktaking Report) hazırlanmasına karar verilmiştir:
1. Avrupa Kalite Güvencesi Birliği (European Association of Quality Assurance, ENQA) tarafından geliştirilen ve Avrupa Yükseköğretim Alanında yer alan yükseköğretim kurumlarına yönelik “Kalite Güvencesi Standartları ve Uygulama Prensipleri”nin üye ülkelerdeki uygulamaları,
2. Ulusal Yeterlikler Çerçeveleri uygulamaları,
3. Doktora programları da dâhil olmak üzere ortak yükseköğretim programları,
4.Yükseköğretimde esnek öğrenim yolları yaratmak.

Bologna Bildirgesi Yol Haritası

  • Kolay anlaşılabilir ve karşılaştırılabilir bir akademik derece sistemi ve temel olarak 3 aşamalı yükseköğretim sistemi (Lisans, Yüksek Lisans ve Doktora)
  • Ortak bir kredi sistemi (AKTS)
  • Öğrenci/Öğretim üyesi Hareketliliği
  • Kalite güvencesi konusunda işbirliği
  • Yükseköğrenimde Avrupa boyutu
    • Yaşam boyu öğrenme
    • Öğrencilerin süreçlere katılımı
    • Avrupa Yükseköğretim Alanının (EHEA) çekiciliğinin arttırılması
    • Avrupa Yükseköğretim Alanı (EHEA) ile Avrupa Araştırma Alanı (ERA) arasındaki sinerjinin oluşturulması
    • Bu çalışmaların 2010 yılına kadar tamamlanması ve EHEA‘nın oluşturulması(2012 hedefleniyor).

Süreç Nasıl İşliyor?
Bologna Süreci Nasıl İşliyor?
Bologna Süreci, temel olarak uluslararası, ulusal ve kurumsal olmak üzere üç düzeyde yürütülmektedir. Uluslararası düzeyde, sürecin gelişimi ve koordinasyonundan sorumlu olan oluşum Bologna Süreci İzleme Grubu (Bologna Follow-Up Group, BFUG)’dur. BFUG, Bologna Süreci’nin öngördüğü hedeflerin gerçekleştirilmesi için alınacak önlemleri karara bağlamak ve süreç gelişimini takip amacıyla 2001 Prag Avrupa Bakanlar Toplantısında kurulmuştur ve Bologna Süreci’ne dahil olan ülkelerin temsilcilerinden oluşmaktadır. BFUG’a ayrıca, Avrupa Komisyonu (European Commission), Avrupa Konseyi (Council of Europe), Avrupa Üniversiteler Birliği (European University Association, EUA), Avrupa Ulusal Öğrenci Birlikleri (The National Unions of Students in Europe, ESIB), Avrupa Yükseköğretim Kurumları Birliği (European Association of Institutions in Higher Education, EURASHE) ve UNESCO Yükseköğretim Merkezi (UNESCO-CEPES), BFUG’a danışman üye statüsünde dahil edilmişlerdir. Genel olarak, BFUG faaliyetlerini desteklemek üzere oluşturulan BFUG Yönetim Kurulu (BFUG Board)’nun görevleri, Sürecin başarılı bir şekilde yürütülmesini sağlamak, çalışma programının uygulanmasını takip ve koordine etmektir.
Takip edilecek yöntemler ile gelecek iki yıl içerisinde gerçekleştirilmesi planlanan öncelik alanlarını belirlemek ve son iki yıl içerisinde kaydedilen ilerlemeleri değerlendirmek üzere her iki yılda bir Bologna ülkeleri yükseköğretimden sorumlu Bakanlarının katılımı ile Bakanlar konferansı düzenlenmektedir. 1999’da Bologna’da gerçekleştirilen konferansın ardından 2001 yılında Prag’da, 2003’te Berlin’de, 2005 yılında Bergen’de ve son olarak da 2007 yılında Londra’da yapılmıştır.
Bunların yanı sıra, Bakanlar Konferanslarında belirlenen öncelikli konular ile konferanslar sonunda yayımlanan bildirilerde belirtilen hedefler uygulanması ile ilgili güçlükler ve işbirliği kurulması hakkında “Bologna Seminerleri” adı altında, Avrupa’da pek çok seminer, toplantı ve çalıştaylar düzenlenmektedir.
Ulusal düzeyde Bologna Süreci, ülkelerin Yükseköğretimden sorumlu bakanlıkları, ulusal rektörler konferansları/komiteleri, ulusal üniversite birlikleri, ulusal öğrenci birlikleri ile kalite güvencesi kuruluşları, işverenler vb kuruluşlar tarafından yürütülmektedir.
Kurumsal düzeyde, Bologna Süreci, yükseköğretim kurumları, fakülteleri, bölümleri ile öğrenci ve öğretim görevlileri temsilcileri tarafından yürütülmektedir.

Bologna İzleme Grubu(Bologna Follow-Up Group–BFUG)
Bologna Süreci üye ülkeleri ve Avrupa Komisyonu (European Commission) temsilcilerinden oluşan, ve Avrupa Konseyi (Council of Europe), Avrupa Üniversiteler Birliği (European University Association, EUA), Avrupa Ulusal Öğrenci Birlikleri (The National Unions of Students in Europe, ESIB), Avrupa Yükseköğretim Kurumları Birliği (European Association of Institutions in Higher Education, EURASHE) ve Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Organizasyonu – Yükseköğretim Merkezi (UNESCO-CEPES)’nin danışman üye statüsü ile yer aldıkları Bologna İzleme Grubu (BFUG), 2001 Prag Avrupa Bakanlar Konferansı’nda alınan kararla kurulmuştur.
Bologna Sürecinin gelişimi ve koordinasyonundan sorumlu olan BFUG’nin temel görevi sürecin öngördüğü hedeflerin gerçekleştirilmesi için alınacak önlemleri karara bağlamak ve süreç gelişimini takip etmektir.
BFUG, Yönetim Kurulu ve Sekretarya’dan oluşmaktadır:
Sürecin başarılı bir şekilde yürütülmesini sağlamak, çalışma programının uygulanmasını takip ve koordine etmektir.

BFUG Yönetim Kurulu
BFUG’nin faaliyetlerini desteklemek üzere oluşturulan BFUG Yönetim Kurulu (BFUG Board)’nun görevleri, aşağıda belirtilmiştir:

• Bologna etkinliklerinin gerçekleştirilmesi için gerekli desteğin sağlanması,
• Bologna Süreci hedeflerine ulaşmayı amaçlayan yeni üyelere yardım edilmesi,
• Durum değerlendirmesinin hazırlık aşaması için gerekli faaliyetlerin koordine edilmesi,
• BFUG üyeleri ve/veya BFUG tarafından belirlenen özel konular üzerine uzman olan kişilerden Çalışma Grupları’nın oluşturulması,
• Bir sonraki Bakanlar Konferansı hazırlık sürecinin denetlenmesi ve idare edilmesi.

BFUG, Bologna Süreci hedeflerinin gerçekleştirilmesi için uygun ve gerekli gördüğü takdirde Yönetim Kurulu’nu çeşitli konularda görevlendirebilir. Ancak, resmi kararlar BFUG’un sorumluluğu dahilindedir.

Sekretarya
Sekretarya’nın görevleri:
- Bir sonraki Bakanlar Konferansı’nın düzenlenmesine ilişkin işlerin yürütülmesi,
- BFUG ve Yönetim Kurulu tarafından verilen işlerin yürütülmesi ve
-BFUG ve Yönetim Kurulu’nun sorumluluğu altındaki Çalışma programının uygulanması ile ilgili görevlerin yerine getirilmesi.

Eylem Başlıkları
    Bologna Süreci’nin 10 Eylem Başlığı:
1. Kolay anlaşılır ve birbirleriyle karşılaştırılabilir yükseköğretim diploma ve/veya dereceleri oluşturmak (bu amaç doğrultusunda Diploma Eki uygulamasının geliştirilmesi),
2.Yükseköğretimde Lisans ve Yüksek Lisans olmak üzere iki aşamalı derece sistemine geçmek,
3. Avrupa Kredi Transfer Sistemini(European Credit Transfer System, ECTS) uygulamak,
4. Öğrencilerin ve öğretim görevlilerinin hareketliliğini sağlamak ve yaygınlaştırmak,
5. Yükseköğretimde kalite güvencesi sistemleri ağını oluşturmak ve yaygınlaştırmak,
6. Yükseköğretimde Avrupa boyutunu geliştirmek,
7. Yaşam boyu öğrenimi teşvik etmek,
8. Öğrencilerin ve yükseköğretim kurumlarının sürece aktif katılımını sağlamak,
9. Avrupa Yükseköğretim Alanı cazip hale getirmek,
10.“Avrupa Araştırma Alanı (European Research Area, ERA) ile Avrupa Yükseköğretim Alanı
(European Higher Education Area, EHEA) arasında bir sinerji kurmak ve Doktora çalışmaları.

AKTS (ECTS) NEDİR?
Avrupa Kredi Transfer Sistemi (AKTS), Başlangıçta öğrencilerin çeşitli yükseköğretim kurumlarından almış oldukları eğitimlerin, Avrupa’daki diğer yükseköğretim kurumları tarafından da tanınması ile ilgili sorunlara çözüm getirmek üzere ‘kredi aktarım sistemi’ olarak geliştirilmesine karşın, aynı ülkenin yükseköğretim kurumları arasında da ‘kredi biriktirme sistemi’ olarak uygulanmaktadır.
Bir dersin hedeflenen öğrenme çıktılarını kazandırmak amacıyla planlanan öğrenim aktivitelerini başarıyla tamamlamak için gerekli zamanı temel alarak belirlenen İş Yükü (Student workload)’ne dayanan kredi sistemidir.
Bir dersin başarı ile tamamlanması için gerekli olan tüm öğrenim faaliyetlerini derse katılım, uygulamalara katılım, seminer, proje hazırlama, sınav, tüm bireysel çalışmalar, staj için gerekli zamanı kapsar.

İŞ YÜKÜ (STUDENT WORKLOAD)
Bir dersin başarı ile tamamlanması için gerekli olan tüm öğrenim faaliyetlerini derse katılım, uygulamalara katılım, seminer, proje hazırlama, sınav, tüm bireysel çalışmalar, staj için gerekli zamanı kapsar.
Öğrencinin harcadığı zamana/emeğe öğrencinin iş yükü denir. Bu yük ortalama bir öğrenci göz önüne alınarak öğretim elemanı tarafından hesaplanır.
Hesaplamaya öğrenci görüşlerinin de katılması, uygulamanın kalite güvencesini ve kabul edilebilirliğini arttırır.
AKTS sistemini kullanan yükseköğretim kurumları ortak bir dil kullanıyor demektir. Dolayısıyla bu kurumların herhangi bir programındaki öğrencilerin iş yükleri karşılaştırılabiliyor demektir.
İş yükleri karşılığında öğrencinin bilgi, beceri ve yetkinlikler şeklinde ifade edilen öğrenme kazanımları da belli ise bir öğrenci başka bir ülkedeki öğrenci ile daha karşılaştırılabilir bir duruma gelir.

AKTS’İN KURUMLARA SUNDUĞU OLANAKLAR

  • Ders programları ve ders içerikleri hakkında ayrıntılı bilgi vermek.
  • Akademik tanınma konusunda, akademisyenlere yardımcı olmaktadır.
  • Ders programlarının yapısı, öğrencilerin ders yükü ve öğrenim sonundaki kazanımlarının yeniden gözden geçirilmesine yardımcı olmaktadır.


Dersler İçin AKTS Kredisinin Belirlenmesi
Bu değer aslında, her dersin bir akademik yılın tam zamanlı olarak tamamlanması için gereken toplam çalışma yükünün ne kadarlık bölümünü kapsadığının bir göstergesidir.
AKTS ‘de bir akademik yıllık (iki dönem) eğitime 60 AKTS, bir dönemlik eğitime 30 AKTS verilir.
1 akademik yıl= 60 AKTS
1500-1800 saat/yıl (37,5-45 hafta/yıl)
1 AKTS kredisi=25-30 çalışma saati
AKTS kredisi sadece ders saatine bağımlı olmayıp, o dersin oluşturduğu iş yükünü kapsar.

AKTS/ECTS KREDİLERİNİN BELİRLENMESİ

  • Akademik yılda alınması gereken tüm derslerin kredilerinin toplamı 60, 1 dönemde 30 olması zorunludur.
  • AKTS kredisi tam sayı olarak verilmeli, (Küsurlu sayılardan 1,63 gibi kaçınılmalıdır.)
  • Bir dersin AKTS kredisinin, o dersin yerel kredisinin  altında olmamasına dikkat edilmelidir.
  • Bir öğrencinin dönemsel toplam iş yükü 17 hafta üzerinden, bir haftalık iş yükü ise 45 saat olarak hesaplanacaktır. Böylece, bir öğrenci için dönemsel toplam iş yükü 17 x 45 = 765 saat olarak bulunur.
  • Bir öğrenci için ECTS İş yükü hesaplanırken, ECTS başına düşen iş yükü 25-26 saat arasında olmalıdır. ECTS iş yükü hesaplamalarında, bu oran 25.5 olarak hesaplanacaktır. 

AKTS’nin FAYDALARI

İş yükü ve öğrenme çıktıları açısından karşılaştırılabilir öğrencilerin hareketliliği artar. Örneğinbu öğrenciler Erasmus değişim programına katılabilirler.
Mezunların ulusal ve küresel iş pazarlarında tanınırlığı ve hareketliliği artar. Bu onların iş bulmasını kolaylaştırır, istihdam edilebilirliğine katkı sağlar.
Bir öğretim programı çerçevesinde öğrencinin aldığı dersler, notlar ve AKTS kredileri; program içeriğine ve yükseköğretim sistemine ilişkin diğer bilgilerle birlikte mezun olduğunda öğrenciye verilen İngilizce Diploma Eki içinde ifade edilir. Böylece mezun, kendisini AKTS sistemi ile değerlendirilmiş diğer mezunlarla karşılaştıran bir tanınırlık belgesi elde etmiş olur.