Uygulama ve Araştırma Merkezleri
Görevlerimiz
- Bulaşıcı olmayan – kronik- hastalıklar (BOH), hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde hızla artarak mevcut sağlık sistemlerinin kapasitesini zorlamakta ve sağlık harcamalarının büyük bölümünü oluşturmaktadır. Görülme sıklığı giderek yükselen bu hastalıklar, dünya genelinde ölüm ve sakatlıkların önde gelen nedenidir. Uzayan yaşam süresi ile birlikte, BOH’lar hem dünyada hem de ülkemizde en önemli mortalite ve morbidite nedenleri haline gelmiştir. Bu durum, sağlık alanında koruyucu ve önleyici hizmetleri önceleyen yeni yaklaşımların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
- Bulaşıcı olmayan hastalıkların risk faktörleriyle etkin mücadele, yalnızca sağlık sektörü sınırları içinde değil; ulusal politikalar ve uzun vadeli, çok sektörlü stratejiler aracılığıyla başarıya ulaşabilmektedir. Türkiye’de de dünya eğilimine paralel biçimde BOH’ların ve risk faktörlerinin sıklığı artmakta; bu da sağlık sistemini, sosyal refahı ve ekonomik üretkenliği doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle sağlığa etki eden tüm sosyal, çevresel ve davranışsal belirleyicilerin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması çağımızın öncelikli halk sağlığı konularından biri haline gelmiştir.
- Kanser, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, ruhsal bozukluklar ve kronik solunum yolu hastalıkları gibi BOH’lar; tütün kullanımı, alkol tüketimi, fiziksel hareketsizlik, sağlıksız beslenme ve hava kirliliği gibi değiştirilebilir risk faktörleriyle yakından ilişkilidir.
- Türkiye’de bu hastalıklar, hem engelliliğin hem de erken ölümlerin başlıca nedenidir. 2023 itibarıyla Türkiye’deki ölümlerin yaklaşık %76,3’ü BOH’lardan kaynaklanmaktadır. 2015 yılı verilerine göre, dört ana kronik hastalıktan biri nedeniyle 70 yaşından önce erken ölüm olasılığı %16,8’dir. Aynı yıl, BOH’ların tedavisine yönelik sağlık harcamalarının 24,5 milyar TL olduğu, 2016’da ise bu hastalıkların Türk ekonomisine toplam maliyetinin Gayri Safi Yurtiçi Hasılanın (GSYİH) %3,6’sına denk gelen 69,7 milyar TL’ye ulaştığı hesaplanmıştır. Bu durum, BOH’ların yalnızca bir sağlık sorunu değil, aynı zamanda kalkınma, verimlilik ve sosyal refah sorunu olduğunu göstermektedir.
- Özellikle 2002 yılından sonra gerçekleştirilen sağlık reformları ile ülkemizde bağışıklama çalışmaları, hastane alt yapılarının güçlendirilmesi, bulaşıcı hastalıklarla mücadele ve ana çocuk sağlığı hizmetlerinin birinci basamağa entegrasyonu ve eğitim ve gelir düzeyinin artmasına bağlı olarak doğumda beklenen yaşam süresinde önemli artışlar olmuştur. Ancak bu olumlu gelişme, yaşlı nüfus oranındaki artışa paralel olarak BOH sıklığının yükselmesine yol açmıştır. Yaşlı nüfusun artması, toplum sağlığı sorunlarının çocukluk çağı hastalıklarından erişkin ve ileri yaş dönemi hastalıklarına kaymasına neden olmuştur. Bu nedenle, bulaşıcı olmayan hastalıkların ve risk faktörlerinin önlenmesi, kontrolü ve yönetimi günümüz sağlık politikalarının merkezinde yer almaktadır.
- Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Risk Faktörlerinin Önlenmesi, Kontrolü ve Yönetimi Uygulama ve Araştırma Merkezi”, ülkemizde bulaşıcı olmayan hastalıklar ile mücadelede bilimsel araştırma, eğitim, uygulama ve politika üretimini bütünleştiren öncü bir yapı oluşturmayı hedeflemektedir. Merkez, risk faktörlerinin kontrolüne yönelik çok sektörlü araştırmalar, projeler ve dijitalleşme ve yapay zekâ gibi yenilikçi uygulama modelleri geliştirerek hem akademik bilgi üretimine hem de politika uygulamalarına katkı sağlayacaktır.
Faaliyetlerimiz
Merkezin faaliyet alanları şunlardır:
a) Merkezin faaliyetleri kapsamında bilimsel ve uygulamalı çalışmalar yapmak, yeni çalışmaların yapılmasını teşvik etmek, katkıda bulunmak,
b) Bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörlerinin önlenmesi, kontrolü, yönetimi, rehabilitasyonu ve palyatif bakımı çalışmalarında niteliği ve niceliği buluşturabilecek yeterli akademik ve uygulama altyapısını kurmak için çalışmalar yapmak,
c) Merkezin amaçları doğrultusunda kurslar ile meslek içi eğitim ve sertifika programları düzenlemek,
ç) Merkezin amaçları doğrultusunda ulusal ve uluslararası kuruluşlarla iş birliği yapmak, ilişkiler kurmak ve geliştirmek, projeler yapmak ve projelerde yer almak,
d) Diğer ülkelerde kapasite geliştirme çalışmalarına katılmak, araştırma gündeminin şekillendirilmesine katkı sağlamak, teknik rehberler geliştirmek ve uygulamak ve mali destek sağlanması için ortak uluslararası projeler hazırlamak,
e) Merkezin faaliyetleri kapsamında ulusal veya uluslararası toplantı, konferans, çalıştay, kongre ve sempozyum gibi bilimsel etkinlikler düzenlemek veya Merkez adına katılmak,
f) Araştırma, inceleme, proje ve benzeri çalışmaları gerçekleştirmek üzere gerektiğinde geçici ya da sürekli komisyonlar kurmak,
g) Merkezin faaliyetleri kapsamında her türlü etkinlik, araştırma ve yayınları yapmak ve farkındalık oluşturmak için materyaller üretmek ve dağıtmak ve
ğ) Bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörlerinin önlenmesi, kontrolü, yönetimi, rehabilitasyonu ve palyatif bakımı eğitimi, barınması, sosyal hakları gibi alanlarda mevcut durumu tespit ederek bu ihtiyaçların karşılanmasına yönelik girişimleri akademik olarak desteklemek.
Amaç ve Hedeflerimiz
a) Bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörleri konusunda toplumu bilinçlendirmek, farkındalığı artırmak, eğitimler düzenlemek, sağlıklı büyüme ve yaş alma sürecine katkıda bulunabilecek çözümler üretmek,
b) Merkezin faaliyet alanına giren konularda uygulamalar yapmak ve yapılan çalışmaları desteklemek,
c) Bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörleri mücadele uygulamalarını değerlendirmek, bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörlerine yönelik uygulama merkezlerinin kurulması ve mevcut merkezlerin geliştirilmesine destek olmak,
ç) Bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörleri alanında araştırmacı yetiştirilmesini desteklemek ve eğitimler düzenlemek,
d) Öğrencilere bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörleri ile mücadele konusunda yürütülen araştırma ve uygulamaları tanıtmak,
e) Bulaşıcı olmayan hastalıklar ve risk faktörleri ile mücadele alanında klinik ve saha uygulamalarına yönelik geliştirme ve destek grupları oluşturmak,
f) Bulaşıcı olmayan hastalıkların kaçınılabilir yükünden arınmış bir ülke amacına destek olmak ve
g) Ulusal, bölgesel ve küresel düzeyde çok sektörlü iş birlikleri yoluyla kişilerin her yaşta ulaşılabilir en yüksek sağlık ve üretkenlik standartlarına sahip olmalarını ve bulaşıcı olmayan hastalıklardan kaynaklanan engellenebilir ve kaçınılabilir morbidite, mortalite ve engellilik yükünü azaltmak.